Wat gebeurt in de bioscoop

… blijft niet in de bioscoop

Er was onlangs veel aandacht voor de film Boyhood, deels vanwege de bijzondere manier waarop de film werd gemaakt. De film beslaat namelijk 12 jaar en in plaats van verschillende acteurs te gebruiken om de veranderingen in de tijd te tonen, is de film gemaakt gedurende die hele periode. Je ziet daardoor zowel de personages als de acteurs ouder worden in de film. Maar de lof kwam vooral doordat de film een universeel verhaal vertelt. Want iedereen herkent zich in de getoonde ervaringen rondom de thema’s familie en opgroeien.

Terwijl Boyhood werd genomineerd voor en Oscar, gaat Girlhood volgens mij niet zo succesvol worden. De titel suggereert dat het een soort reactie op Boyhood is, maar dat is het eigenlijk niet. Terwijl Boyhood de jaren zes to achttien van hoofdpersoon Mason toont, gaat Girlhood over hoofdpersoon Marieme als tiener en begin-twintiger. Marieme woont in de ‘banlieues’ (buitenwijk) van Parijs. Ze zorgt voor haar jongere zus en staat in de schaduw van haar dominante en gewelddadige broer, terwijl haar moeder lange dagen werkt als schoonmaakster. Op een dag raakt Marieme betrokken bij een ‘girl gang’ en vanuit daar exploreert de film groepsidentiteit en het gevoel ergens bij te horen.

Deze thema’s zijn ook universeel. De meeste van ons hebben ooit moeite gehad met het ontdekken van onze identiteit en het bepalen waar en met wie we horen, om ons uiteindelijk onafhankelijk te kunnen voelen. Maar welk verhaal – en meer precies, de ervaringen van welk personage (Mason of Marieme) – wordt gezien als universeel, en waarom?

Sinds de verlichting, een beweging gestuurd door Christelijke blanke mannen in de 17de en 18de eeuw, hebben we ervaringen van heteroseksuele, blanke mannen gezien als universeel geldend. Verhalen over deze mannen werden gezien als verhalen over de mensheid, terwijl een verhaal over de ervaringen van een vrouw over vrouw-zijn gaat en een film over iemand die zwart is, gaat dus over zwart-zijn.

Deze wel of niet universeel geldende ervaringen zijn een vorm van macht; bepaalde mensen kunnen voor iedereen spreken en anderen alleen voor zichzelf. Dit is precies waarom dat wat er wordt getoond in de bioscoop niet zonder gevolgen is. Of je jezelf herkent (of juist niet) in de verhalen die worden verteld in boeken, films en andere vormen van cultuur om je heen, beinvloeden hoe je jezelf ziet.

Toen ik jonger was las ik heel veel tijdschriften, zoals TeenVogue, ElleGirl en Seventeen. Zelden herkende ik mezelf in die bladen. Soms gaf Seventeen bijvoorbeeld verschillende haarstijl adviezen, maar er was nooit iets dat bij mijn haar paste.  Zowel de meisjes op de voorkant als de modellen in de photoshoots waren bijna altijd blank en hetzelfde geldt voor de films en televisie programma’s die ik keek.

Ik herinner mij niet dat ik ooit blank wilde zijn, maar ik besefte me wel dat ik anders was, dat ik werd gezien als anders en daar voelde ik mij ongemakkelijk bij. Natuurlijk waren de schoonheidsidealen in TeenVogue voor de meeste meisjes onmogelijk te bereiken, maar ik besefte na een tijdje (nadat ik al verschillende haarstijlen had geprobeerd) dat deze tijdschriften eigenlijk helemaal niet op mij gericht waren. Daardoor voelde ik me onzichtbaar (en ik wist nog steeds niet wat ik met mijn haar moest doen).

Het was daarom een emotionele ervaring voor mijn om Girlhood te kijken. Ik herinner mij slechts twee andere films met zwarte meisjes als hoofdpersonages: ‘Akeelah and the Bee’ en ‘ Beasts of the Southern Wild’. Een film die aandacht heeft voor-en nuance geeft aan de ervaringen van een zwart meisje is, helaas, iets bijzonders. Meestal, zoals de Oscars aantonen door films zoals The Theory of Everything, American Sniper, Boyhood en Birdman te nomineren, zien we vooral de verhalen van blanke mannen op de schermen.

Mijn lievelingsscene uit Girlhood is wanneer Marieme op bed ligt in een hotelkamer, die zij en haar nieuwe vrienden hebben gehuurd voor een avond. Terwijl de andere meisjes meezingen met het liedje Diamonds van Rihanna, bekijkt Marieme hen. Een glimlach groeit op haar gezicht. Het is duidelijk dat zij dolverliefd is op deze meisjes. Ze vindt hen prachtig en wil net zo zijn zoals zij.

Toen ik opgroeide had ik geen rolmodel voor mijn etnische- en genderidentieit. Zonder biraciale of zwarte vrouwen in mijn leven, kende ik alleen de stereotypen van zwarte vrouwen als dik, boos, luid en zonder seksualiteit – dus als een moeder of oma figuur – of als ‘hyperseksueel’. Ik had geen voorbeelden die ik kon gebruiken om mijn eigen identiteit te vormen. Dus heb ik geleerd om naar blanke meisjes te kijken als voorbeelden van schoonheid, maar ook als voorbeelden van vrouwelijkheid in het algemeen. Bij deze scene, over liefde tussen zwarte meisjes, geef ik toe dat ik even moest huilen.

Wat ik eigenlijk het allermooiste vind: Ik sprak met een vriend (een blanke man) over de film en deze specifieke scene.  Hij zei: “die scene met het ‘Rihanna liedje’ was zo mooi, voor mij was dit het hoogtepunt van de film”.


Als je nog meer wilt horen over dit onderwerp dan kun je het onderstaande fragment bekijken, waarin twee Franse zwarte meisjes vertellen over het ontbreken van verhalen en voorbeelden waarin zij zich herkennen en wat dit met je doet. Ze zijn ook kritisch op de film Girlhood.

Sophia Seawell

Sophia Seawell

Sophia schrijft over identiteit, gender en seksualiteit. Als Afro-Amerikaanse vrouw geeft zij etniciteit en andere identiteiten net zo veel gewicht als gender binnen het feminisme.