Geen hij en geen zij

Het lijkt heel simpel: voor mannen gebruik je het voornaamwoord hij en voor vrouwen gebruik je zij. Maar er zijn ook mensen die zich niet identificeren als een man of een vrouw. Welke voornaamwoorden gebruik je om deze mensen aan te spreken?

In het Engels wordt er al een tijd het woord they gebruikt om mensen aan te spreken die zich geen man maar ook geen vrouw voelen. Toen ik in Londen aan mijn studie begon, ontmoette ik voor het eerst iemand – een docent – die vroeg om aangesproken te worden met they. Ik dacht dat ik dit wel makkelijk zou kunnen, ik had namelijk niet voor niks gekozen om een master in Gender Studies te volgen en daarbij wilde ik laten zien dat ik deze persoon respecteerde. Het bleek alleen veel moeilijker dan gedacht om het woordje she door they te vervangen, en ik struikelde constant over mijn zinnen. Toen ik mijn frustratie deelde met een Amerikaanse vriendin, vertelde ze mij dat ik er vast moeite mee had omdat Engels niet mijn moedertaal was. In het Nederlands zou het vast veel makkelijker zijn voor mij. Pas toen bedacht ik dat ik geen idee had of er in Nederland genderneutrale voornaamwoorden bestaan!

Na een korte zoektocht op Google kwam ik erachter dat er in Nederland veel discussie is geweest over dit onderwerp. Afgelopen mei hield het Transgender Netwerk Nederland (TNN) een peiling waarin mensen werden gevraagd wat zij goede genderneutrale voornaamwoorden zouden vinden. In juni maakten ze bekend dat de meerderheid ervoor koos om de woorden hen of die te gebruiken. Waarom is het eigenlijk belangrijk om een genderneutraal voornaamwoord te introduceren?

Zichtbaar maken

Ten eerste zijn mensen die zich noch man noch vrouw voelen onzichtbaar in de Nederlandse taal. Vaak worden ze in een hokje geplaatst dat niet bij ze past, of ze moeten mensen elke keer opnieuw corrigeren. Een genderneutraal voornaamwoord geeft hen de ruimte om hun echte identiteit zichtbaar te maken. Een voorbeeldzin zou kunnen zijn:

  • Alex stapt in hun auto. Hen wil naar het strand rijden omdat Anna hen daar opwacht.

 

Neutralere gesprekken

De genderneutrale voornaamwoorden hen en die zijn ook belangrijk voor mensen die net als ik wél in het hokje van man of vrouw passen. Door een optie te hebben om hen/die te zeggen in plaats van hij of zij, maak je gesprekken automatisch neutraler. We verwijzen nu vaak naar hij/hem of zij/haar op momenten waarbij gender absoluut niet belangrijk is. Bedenk maar eens aan hoe vaak een bepaald beroep als mannelijk of vrouwelijk wordt beschreven. De taal die we spreken beïnvloedt hoe wij denken en wat we doen, en als men de optie heeft om een genderneutraal voornaamwoord te gebruiken zorg je ervoor dat er minder in hokjes wordt gedacht. Kijk maar eens naar deze zinnen:

  • Ik moet met de penningmeester praten maar hij heeft het te druk.
  • Ik moet met de penningmeester praten maar hen heeft het te druk.

 

Een kleine maar toch grote verandering

Afgelopen jaar merkte ik dat het steeds makkelijker werd om they te gebruiken als ik over mijn docent sprak. Langzaam maar zeker raakte ik er ook aan gewend om they te gebruiken wanneer ik niet zeker wist welk gender een persoon had. Ook al zal het misschien wat moeite kosten om mijn taalgebruik aan te passen, ik weet zeker dat ik er ook aan zal wennen in het Nederlands. Taal verandert namelijk constant en dit lijkt mij een uitstekende verandering.

De vraag is of het onhandig gaat zijn om een nieuw woord in een taal te introduceren. Mensen kunnen namelijk niet gedwongen worden om een nieuw woord te gaan gebruiken en niet iedereen zal er het nut van inzien. Toch denk ik dat de toevoeging succesvol kan zijn. Naast Engelstalige landen, heeft Zweden namelijk ook al jaren succesvol een genderneutraal voornaamwoord geïntroduceerd.

Giulia Giacometti

Giulia Giacometti

Giulia doet een master in Gender Studies en zij houdt zich dagelijks bezig met de vraag waarom mensen gediscrimineerd worden omwille van hun gender en/of seksualiteit. 

COMMENTS (2)

  1. Ik ken veel mensen die als “zij” meervoud aangesproken willen worden. Probleem daarmee is dat mensen soms denken dat ze meerdere persoonlijkheden hebben, wat natuurlijk niet hoeft. Ik vind dat in het Nederlands wel moeilijker dan jn het Engels juist omdat Nederlands mijn moedertaal is en de ingestampte grammatica veel automatischer inkickt. Wat voor mij wel helpt is over mensen praten met hun naam ipv persoonlijk voornaamwoord, dan ben je heel bewust bezig met dat iemand een persoon is en niet een gender.

    Ik denk dat het belangrijker is dat je niet aanneemt welk pronoun iemand wil gebruiken maar het gewoon elke keer vraagt. Dat is misschien omslachtig en vereist meer communicatie, maar dat is het misschien wel waard… Het gaat immers om iemands identiteit.

    • Goed punt!

      Het blijft altijd belangrijk om aan de persoon in kwestie te vragen hoe hij/zij/hen/die wil worden aangesproken. En mocht je het niet weten, kan je ze inderdaad gewoon bij hun naam noemen. Alleen, in momenten wanneer een journalist bijvoorbeeld over een transgender persoon of schrijft in de krant is het soms handig om een leidraad te hebben. Ook zorgt de peiling van TNN ervoor dat er een gesprek wordt geopend met mensen die misschien niet weten dat er andere opties zijn naast hij en zij.

      Het is inderdaad moeilijk om de geleerde grammatica in je moedertaal te veranderen. Het belangrijkste is dat we open staan voor iemands identiteit en ons best doen om die te respecteren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *