Kiezen voor de juiste deur?!

In dit filmpje gebeurt iets dat ik zelf ook heb meegemaakt op Rhode Island (waar ik toen studeerde). Op twee verschillende wc-deuren in een restaurant hingen twee kleine bordjes, ieder met een ander dier erop. Ik weet het niet meer zeker, maar in mijn hoofd stond op één bordje een vlinder waarvan ik dacht dat het de bedoeling was iets ‘vrouwelijks’ te zijn. Om dit soort logica tegen te gaan koos ik de andere deur. Ik vroeg mij af wat andere mensen zouden doen als ze zo’n wc-deur, zonder duidelijke aanwijzing voor ‘vrouw’ of ‘man’ tegenkomen. Zouden zij echt twijfelen en niet weten welke deur de juiste voor hen is? Wat ik zo grappig vond was dat ik achter die twee verschillende deuren (ik heb gekeken) precies hetzelfde aantrof: een toilet, een wasbak en een kleine spiegel. We moeten allemaal af en toe plassen maar op de één of andere manier zijn we ervan overtuigd dat vrouwen en mannen hetzelfde ding apart doen.

Wc’s zijn niet gewoon wc’s, maar ze functioneren als openbare privéruimtes. Wat mannen en vrouwen doen in privéruimtes wordt in de maatschappij als fundamenteel anders gezien. Wc’s zijn ruimtes voor vrouwen om hun make-up te doen, om te roddelen ofom te huilen tijdens een feestje. Wc’s worden bijna gezien als een heilige ruimte die niet ‘bedorven’ mag worden door de aanwezigheid van mannen. Ooit had ik het met een vriend over de rijen voor wc’s en ik zei dat als er een hele lange rij is voor de vrouwen wc, vrouwen meestal niet de mannen wc gebruiken omdat ze denken dat het daar viezer is. Die vriend reageerde juist dat hij hetzelfde denkt over de vrouwen wc (ik veronderstel dat dit komt door het stigma rond menstruatie). Het was niet de enige keer dat ik van een vrouw en man hoorde dat ze het eens zijn over  het bestaan van aparte wc’s. Het zou vies zijn om de wc met de andere gender te delen. En hoewel veel van ons dit thuis wel doen, willen we op openbare wc’s liever niet zien wat de andere gender doet ‘behind closed doors’?

Een argument dat ik van feministische vrienden hoorde is dat het vanwege geweld tegen vrouwen belangrijk is om een wc niet met mannen te hoeven delen. Alhoewel het meeste seksuele geweld vrouwen wordt aangedaan door mensen die zij kennen, en niet door vreemdelingen op donkere openbare plekken, voelen veel vrouwen zich niet comfortabel met het idee van gedeelde, gender neutrale wc’s. Dat is een gevoel dat we moeten respecteren. In het boek Stone Butch Blues door Leslie Feinberg, beschrijft hoofdpersoon Jess de pijn die ze heeft omdat ze niet durft te gaan plassen. Ze is iemand zonder een uitgesproken vrouwelijke of mannelijke presentatie en durft soms geen van beide wc’s binnen te gaan uit angst dat mensen haar aanwezigheid als ongepast of onwelkom ervaren.

Aangezien je door een wc binnen te gaan eigenlijk zegt ‘ik ben een vrouw,’ of ‘ik ben een man,’ zijn wc’s ruimtes waarin gender wordt vormgegeven. Dit is een wc voor vrouwen; ben jij ‘echt’ een vrouw? Ben je vrouwelijk genoeg qua je stem, je kleding, je haar, je gedrag om jezelf een vrouw te mogen noemen? Dit is wat filosoof Judith Butler bedoelt als ze gender ‘performative’ noemt: niet dat het letterlijk een performance of voorstelling is, maar dat onze genderidentiteit iets is dat we niet gewoon hebben, maar iets dat we elke dag laten zien door verschillende handelingen. Wat mensen beangstigt wanneer iemand die er niet conform de heersende gendernorm uitziet hun wc binnenloopt, is denk ik minder een lichamelijke bedreiging maar meer het verbreken en verwarren van het idee van een duidelijke gender oppositie. Omdat deze man-vrouw-tegenstelling zo verweven met ons idee van de mensheid en de maatschappij, voelen mensen zich al snel aangevallen door iemand die niet in deze strakke hokjes past en dus reageren ze vijandig. Gender wordt dus letterlijk geconstrueerd met behulp van twee aparte kamers met een bord voor vrouw of man erop.

Deze constructie laat alleen geen ruimte over voor mensen die zich met geen beide genders willen identificeren. Dit maakt dat wc’s zowel te maken hebben met basale mensenrechten, namelijk het recht op probleemloos wc-gebruik, als meer symbolisch met maatschappelijke herkenning en zichtbaarheid.

Afgelopen weekend was ik in een nachtclub waarvan ik dacht dat het een genderneutraal toilet had. Er waren namelijk twee deuren die beiden tot een zelfde ruimte leidde. Helaas bleken er daarna toch aparte deuren en wc’s voor mannen en vrouwen te zijn. Echter wat leuk was, is dat er geen muur stond maar een soort scherm hing die de ruimte in twee deelde. De wasbakken hingen in het midden van dit scherm zodat toen ik mijn handen waste in de handen van mijn vriendje aanraakte die hetzelfde stond te doen aan de andere kant van het scherm. Op deze manier is de gender tegenstelling niet helemaal weg maar het is zeker een stap in de juiste richting.

Sophia Seawell

Sophia Seawell

Sophia schrijft over identiteit, gender en seksualiteit. Als Afro-Amerikaanse vrouw geeft zij etniciteit en andere identiteiten net zo veel gewicht als gender binnen het feminisme.